Cumhuriyet Dönemi Türk Havacılığı Gelişmeleri

Türk uçak tarihi 1923 yılında Gaziemir Hava Meydanında ilk Türk uçağın yapılmasıyla başlar. Türkiye’ de havacılık eğitimi alan asuman âşıkları diğer ülkelerin havacılıkta ne seviyede olduğunu neler yapabildiklerini merak ederler ve ilk uçağın 1903 yılında, Wright Kardeşler tarafından uçurulduğunu öğrenirler. Bu doğrultuda ilk yerli uçak denemeleri Vecihi Hürkuş tarafından havacılığın kuruluşundan 2 yıl sonra, 1925 yılında, motoru dışında her şeyi kendi el emeğiyle ürettiği uçağın Gaziemir’de ilk deneme uçuşunu yapmıştır. Hürkuş’ un dışında Nuri Demirağ’ ın Ali Yıldız’ ın ve Türk Hava Kuvvetlerinin ürettiği uçakları bu konuda araştırma yapan insanlar dışında pek kimsenin bilmediği gizli mirasımızdır. Vecihi, cumhuriyet öncesinde başladığı Vecihi K-VI projesini büyük zorluklarla hayata geçirir ama onu daha zor günler beklemektedir. Sertifika, lisans ve uçuş izni almak için teknik heyete başvurur. Teknik heyet ekibi bu sertifikayı ve lisansı verebilecek donanıma sahip olmadıkları için Vecihi’ye bu lisansı vermemişlerdir. Bunun üzerine Hürkuş, Vecihi K-VI’ sını alıp 28 Ocak 1925’ te ilk ve son uçuşunu 15 dakika havada kalarak gayri resmi olarak gerçekleştirir. Bu sayede ilk Türk uçağı havalanmıştır. Gözlerini gökyüzüne dikmiş asuman aşkıyla yanıp tutuşan bu adam, Türklerin sadece kara ve denizde değil gökyüzünde de neler yapabileceğinin örneğidir. İzin almadığı gerekçesiyle
cezalandırılmış ve çok zor durumda kalmıştır. Hakkında alınan bu yanlış kararlar neticesinde yuvadan uçmak zorunda kalmıştır ve Türk Hava Kuvvetlerinden istifa etmiştir.

15 Ağustos 1925’ te TOMTAŞ kurulmuştur. TOMTAŞ’ ın kurulmasının ardından imalat ve bakım onarım adı altında iki fabrika daha açılmıştır. Kayseri fabrikası uçak imalatı yaparken Eskişehir tayyare fabrikası uçak bakım ve onarım işiyle uğraşmıştır. Kayseri fabrikasında yol göstermeleri için 120 alman mühendis ve işçi alınmıştır ancak 50 TÜRK işçi ve mühendis çalışmaktadır Alman yöneticiler taahhütlerini yerine getirmemesi ve alman çalışanlarının maaşlarıyla
TÜRK çalışanlarının arasında ciddi maaş farkı olması sebebiyle kriz yaşanmıştır. Ömrü ancak kötü yönetimden dolayı 3 yıl sürmüştür ve kapanmıştır. Kayseri Tayyare Fabrikasında da TOMTAŞ dönemi dahil 1930 yılından 1941 yılına kadar 7 ayrı tipte 212 uçak üretilmiş bunun yanında 20’yi aşkın onarım, bakım ve revizyon işlemi yapılmıştır. Türk Uçak Sanayi’nin bu dönemde başardığı işler şu anda da neler yapabileceğimizin kanıtı olması gerekirken tam bağımsız
Türkiye yerine çivi bile yapabilecek konumda olmadığımızı bize şiddetle hissettirmişlerdir.25 Mayıs 1935’te Türk Tayyare cemiyetinin adı Türk Hava Kurumu olarak değiştirilmiştir. Bu dönemde Hava tehlikesini bilenler adlı bir kampanya düzenlenmiştir. Önemli ölçüde destek almıştır dönemin iş adamlarından siyasetçilerden. Bu kampanyaya Nuri Demirağ’ın şu sözleri damga vurmuştur; ’Mademki bir millet tayyaresiz yaşayamaz öyleyse bu yaşama vasıtasını başkalarından beklememeliyiz, ben bu uçakların fabrikasını yapmaya talibim’der ve zaman kaybetmeden işe koyulur.
İlk olarak yurtdışında muazzam araştırmalar yapıldıktan sonra Amerika ve Avrupa’dan lisanslar alınıp tayyarecilik yapmak kopyacılıktan ileriye gidilemez diyerek herkesin aklında yepyeni bir Türk tipi uçak yapma fikri şimşek gibi çakmıştır. İlk uçaklarını Türk Hava Kurumuna ‘’Nud 36’’ adı altında gönderecekleri uçak, lisans almak üzere yola çıkmış, inişte ise su hendeğine düşerek kaza yapmıştır. Ve Türk Hava Kurumu bu olay üzerine bütün siparişlerinden vazgeçmiştir. Derhal mahkemeler tarafından olay araştırılarak sonuca varılmış ve sonucun pilotaj hatası olduğu ispatlanmıştır. Ancak Türk Hava Kurumu uçakları almamak konusundaki kararından caymamıştır. ‘’Nud 36’’yla ilgili üzen diğer bir haber ise uçakların yurtdışına satışının yasaklandığı haberidir ve bu haberden sonra firma hızlı bir çöküşe geçerek iflas etmiştir.

Atatürk dönemi sonrası havacılıkta millilikten uzaklaşılmış ve dönemin siyasetçilerinin, Amerika’nın hibe edeceği motor ve uçakların yakın vadede masrafsız çözüm olduğunu düşünmelerinin üzerine 1940 yılında, uçak fabrikalarından devlet desteğinin çekilmesi ile yerli fabrikalara uçak siparişi verilmemeye başlanmıştır. Daha sonrasında ise siparişler Amerika’ya verilmiştir. Atatürk zamanında tam bağımsız sanayii hedefi olan Türkiye, Atatürk döneminden sonra alınan Marshall gibi yardımlar neticesinde Avrupa’nın tarım ülkesi olmaktan öteye gidememiştir. Günümüzde ise Türk envanterinde savaş uçaklarında hala Amerikan uçakları tercih edilmektedir. Envanterimizde başı çeken F4E ve F16C ‘ler bulunmaktadır. Şu anda yine Amerika’ dan sipariş edilen F35’ ler, envanterimize katılmaları için beklenmektedir. Ey Türk Genci! Kısa zamanda gökyüzündeki yerini almalısın, yoksa nefes bile alamayacaksın…

Ömer Faruk Akçam

And Dergi 4. sayısında yayımlanmıştır.

Kaynakça:
1-HAVA KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI tarafından hazırlanmıştır.(2015)Envanterdeki uçaklar HHK https://www.hvkk.tsk.
tr/T%C3%BCrk_Hava_Kuvvetleri/Hakk%-C4%B1m%C4%B1zda/G%C3%BCn%-C3%BCm%C3%BCz_Hava_Kuvvetleri/Envanterdeki_U%C3%A7aklar
2- TVHMD Tarafından hazırlanmıştır-(2017) TÜRK HAVACILIK TARİHİNDE VECİHİ HÜRKUŞ’UN İLKLERİ Tayyareci Vecihi Hürkuş Müzesi Derneği https://tayyarecivecihi.com/
3-Nuri DEMİRAĞ VAKFI tarafından hazırlanmıştır(2011) Nuri DEMİRAĞ Kimdir ? Nuri DEMİRAĞ Vakfı http://www.nuridemirag.com/hakkimizda.html
4-KOÇAK,C.(2013,2 Ocak)TOMTAŞ-KAYSERİ UÇAK FABRİKASINA NE OLDU?) HAVAYOLU 101 https://www.havayolu101.com/2013/01/02/tomtas-kayseri-ucak-fabrikasina-ne-oldu/ 5-YAVUZ,İ.(2013) Mustafa Kemal’in Uçakları(1923-2012)(3.Baskı).ANKARA: İş Bankası Kültür Yayınları.

Bir toplumda kan, kan ile israf edilmişse Mezarlığın yabancısı değilse fikirler Savaş görmüş biz azınlıklar için sadece Ama sadece ölü ...
Daha Fazlasını Oku
Hukuk fakültesi sıralarından geçmiş olan herkes çok iyi bilir. Hukuka giriş dersinde hukukun ne olduğunun tanımı yapılırken daha büyük çerçevede ...
Daha Fazlasını Oku
Bir müddet derin bakışlara tabi bir ifade yüzünde vücut buldu. Ancak bakışının, düşünceleri üzerinde muktedir olamaması sonucu yüzünü çevirdi o ...
Daha Fazlasını Oku